Á vellinum með Röggu | föstudagur 4. janúar 2008 | 14:00

Fróðleikur fyrir áhugasamar golfboltabullur

Ragnhildur Sigurðardóttir, golfleiðbeinandi, hefur nú sent frá sér nýjan pistil í greinaflokkinn "Á vellinum með Röggu" og segir hún þar sögu golfboltans. Hér á eftir fer pistill hennar.
"Kæru kylfingar!
Talsvert hefur verið rætt um golfbolta á spjallinu undanfarið og fannst mér kjörið að byrja nýja árið á fróðleik fyrir áhugasamar golfboltabullur(afsakið orðbragðið). Saga golfboltans er ansi áhugaverð og sé hún sett í samhengi við þróun golfíþróttarinnar í heild sinni, kemur ansi margt forvitnilegt í ljós. Í næsta pistli er ætlunin að bera saman nútímabolta af hinum ýmsu gerðum(ekki stærðum;),  það ætti vonandi að geta hjálpað ykkur að finna þann bolta sem hentar best ykkar leik.
Kær áramóta-baráttu-æfingakveðja,
Ragga.

Saga golfboltans
Stiklað á stóru.....

Á fyrstu árum golfsins var golf spilað með tréboltum, það var ekki fyrr en snemma á 17. Öld sem fjaðurboltinn kom til sögunnar.

 

Fjaðurboltinn var framleiddur þannig að soðnum fjöðrum var troðið inn í saumaðan leðurpung sem var yfirleitt úr hrosshúð eða nautsleðri.  Leðrið var bleytt og fjaðrirnar pressaðar, saumað fyrir og sett í þurrkun.  Að lokum var boltinn laminn til, formaður og málaður hvítur.  Ferlið var allt mjög seinlegt og þóttu boltaframleiðendur góðir ef þeir náðu að klára 4 bolta á sólarhring.  Þrátt fyrir að högglengdin ykist til muna með fjaðraboltanum, varð hann þungur og blautur í rigningu, þoldi illa slæm högg með járnum og var afskaplega dýr í framleiðslu.  Fjaðraboltinn hélt þó lífi allt fram undir miðja 19. öld(1848) en þá kom Gutta percha boltinn fram á sjónarsviðið.

,,Guttie‘‘  var búinn til úr gutta percha trjákvoðu upprunninni frá Malasíu.  Þessi trjákvoða er sérlega mjúk þegar hún er hituð en herðist í kulda.  Þetta gerði boltaframleiðendum auðveldara fyrir.  Það að einungis þurfti að að hita efnið, móta boltann og láta hann harðna varð þess valdandi að boltaverð lækkaði niður í 1/5 af því sem það hafði verið. 

 

Boltarnir voru upphaflega handunnir, steyptir í mót,  mjög mjúkir og flugu ekki eins vel og fjaðraboltinn.   En..... með notkun, þegar ytra byrðið fór að láta á sjá, tóku menn eftir því að boltaflugið lagaðist.  Boltasmiðir nýttu sér þetta og fóru að setja mynstur utan á bolta sína sem hefur síðan þróast út í dældirnar sem golfboltar eru frægir fyrir í dag.  

 

 

Tilkoma Gutta percha hafði mikil áhrif á golfleikinn í heild sinni, kylfingar breyttu tækni sinni vegna þess að boltaflugið var allt annað heldur en með fjaðraboltanum og samfara urðu einnig breytingar og þróun í kylfuframleiðslu. Atvinnumennirnir höfðu þó skiptar skoðanir í fyrstu, en kylfingar almennt tóku boltanum fegins hendi ekki síst vegna hins mikla verðmunar, aukins framboðs og möguleikans á að laga þá bolta sem höfðu skemmst eða voru illa farnir.

Í byrjun 20. aldar kom nýr bolti fram á sjónarsviðið, Haskell –boltinn.  Bandarísk útgáfa af þriggja laga gúmmíbolta.  Það sem gerði uppfinningu Coburn Haskells, kylfings frá Cleveland og Bertrams G. Work, starfsmanns BF Goodrich, frábrugðna var þétt vafinn gúmmíþráður utan um fastan gúmmíkjarna.  Fyrstu boltarnir voru húðaðir með Gutta Percha lagi sem var með upphleyptu mynstri(kallað Bramble mynstur), í rauninni var Bramble mynstrið algjör andstæða við dældirnar sem einkenna alla golfbolta  nútímans.

Haskell boltinn flaug og rúllaði lengra en Guttie, það var auðveldara að slá hann og kylfingurinn gat nýtt kraft sinn betur í höggið.  Eldri kylfingar áttu auðveldara með leikinn og börn og konur fóru að sýna áhuga í ríkara mæli.  Bandaríska meistaramót áhugamanna 1901, U.S. Open og British Open 1902 unnust með Haskell bolta, það vakti ugg hjá þeim sem höfðu ekki viljað gefa Guttie upp á bátinn.

Árið 1903 kynnti Spalding boltaframleiðandinn til sögunnar balata húðaðan golfbolta(náttúrulegt gúmmí).  Balata entist betur en Gutta percha og það var auðveldara að stjórna boltunum.  Einnig kom í ljós í kjölfarið (William Taylor 1905)að dældir gáfu betri raun en upphleypt mynstur(boltinn flaug betur og lét betur að stjórn). Högglengd kylfinganna jókst og Meistaraflokksteigar eða keppnisteigar voru færðir aftar.

 

 

Önnur uppfinning sem jók á visnsældir golfsins í kringum aldamótin 1900 var tíið, en sögu þess getið þið fundið á vefsíðunni : www.scottishgolfhistory.net/tee_term.htm
Tíið  var tímamótauppfinning og auðveldaði eins og það gerir enn þann dag í dag, hinum almenna kylfingi að koma boltanum á flug.

 

Stuttu eftir fyrri heimstyrjöld voru settar reglur í R&A um þyngd og stærð golfboltans.  Boltinn mátti vera að hámarki  1.62 únsur(45,93 grömm) og 1,62 tommur(4.11 sm) í þvermál.

í Bandaríkjunum voru ekki sömu staðlar, en árið 1932 var reglunum þar breytt í 1.62 únsur og 1.68 tommur(4,26 sm). 

Stóri bandaríski boltinn varð síðan löglegur í Bretlandi árið 1968 og var búinn að útrýma þeim litla um allan heim árið 1980.  Meðan báðar stærðirnar voru löglegar þótti kænska að skipta um bolta á miðjum hring og jafnvel milli brauta eftir því hvort hentaði betur.  Spila t.d. með litla boltanum í mótvindi og þeim stóra í meðvindi.

 

Í byrjun 21. Aldar voru sömu staðlar á golfboltum en ör þróun hefur verið í hönnuninni.  Hefðbundnir  þriggja laga balatahúðaðir boltar voru enn ofarlega á vinsældalistum, en kylfingar gátu nú einnig valið um tveggja laga surlynhúðaða bolta með þéttum kjarna. 

 

 

Surlyn er mun endingarbetra efni en balata.  Vísindalegar rannsóknir og prófanir hafa gefið af sér margar útgáfur af tveggja laga boltum(því þynnri surlynhúð því meiri tilfinning) og þriggja laga-tveggja húða boltum(innri kjarni húðaður með tveimur mismunandi lögum). 

 

Efnið í ytri lögunum (sem og kjarnanum) er stöðugt verið að betrumbæta og þróa og nú er svo komið að balata er á undanhaldi og hefur nánast vikið fyrir endingarbetri efnum og efnablöndum sem tekist hefur að þróa þannig að eiginleikarnir og tilfinning í leik er sem líkust balata(synthetic balata-urethane-surlyn blend).

Tilraunir með stærð, dýpt, fjölda og mynstur dældanna hafa einnig gefið af sér bolta sem fljúga lengra, hærra og  skila meiri bakspuna. 
Golfbolti nútímans má hafa á bilinu 324 til 492 dældir með reglulegu mynstri, t.d. reglubundnum þrí- eða fimmhyrningslaga klösum.

Byrjunarhraði golfbolta af kylfuhausnum má samkvæmt reglum  bandaríska golfsambandsins ekki fara uppfyrir 76m/sek eða 274km/klst þegar mælt er í stöðluðu mælitæki við staðlaðar aðstæður. 

Opinber listi er gefinn út fyrsta miðvikudag í mánuði  yfir löglega golfbolta(sökum mikillar þróunar), sé boltinn þinn ekki á listanum má ekki nota hann í keppni.
http://www.usga.org/equipment/conforming_golf_ball/conforming_golf_ball.asp

 

Heimildir:
golfballmuseum.co.uk
wikipedia.org
PGA teaching manual